Італія, Балонья: Соус Баланьезэ (Ragù Bolognese)

Упершыню мясны соус да макаронаў згадваецца яшчэ ў рукапісе канца XVIII стагоддзя аўтарства Альберта Альвізі – кухара кардынала Барнабы К’ярамонці, які быў спачатку біскупам дыяцэзіі Імолы (часткі архідыяцэзіі-мітраполіі Балоньі), а пасля стаў папам Піем VII.

У рэцэпце кухар апісваў соус «з абсмажанай ялавічыны з пахамі». Меліcя на ўвазе пахі салеры, морквы, цыбулі, сала і масла.

У XIX стагоддзі ў балонскі соус сталі дадаваць таматавую пасту, а ў XX – цёртыя памідоры замест таматавай пасты.

У 1982 годзе балонская дэлегацыя Італьянскай акадэміі кулінарыі ўрачыста адправіла рэцэпт ragù bolognese ў Балонскую Гандлёвую палату, каб гарантаваць яго захаванне і не дапусціць непажаданых зменаў.

Дарэчы, «спагеці баланьезэ» – страва зусім не італьянская, у асноўным папулярная за межамі Італіі. Яна шырока распраўсюдзілася дзякуючы масавай эміграцыі італьянцаў у Злучаныя Штаты і па краінах Еўропы. У Балоньі ж ragù bolognese традыцыйна падаюць са свежай яечнай пастай тальятэле (tagliatelle al ragù) ці палентай, звычайна пасыпаўшы цёртым пармезанам.

А яшчэ соус баланьезэ часта выкарыстоўваюць для прыгатавання лазаньі.

Фінляндыя: Калакейта/Лахікейта (суп малочны з рыбый)

«Kalakeitto» перакладаецца проста як «рыбны суп», ну а «Lohikeitto» – «суп з ласося».

Kalakeitto – суп на кожны дзень, Lohikeitto – гэта ўжо з нейкай нагоды. Ну накшталт сёння дранікі, заўтра дранікі, а вось у нядзелю – бабка са шкваркамі.

У традыцыйным варыянце ў складзе толькі вада, рыба, бульба і загушчанае мукой малако з маслам. Пазней сталі пасыпаць кропам і запраўляць цыбуляй і салерай.

Але самы галоўны фокус – калі ў Калакейта замяніць малако на вяршкі, а траску на ласося, то атрымаецца… святочны суп Лахікейта!

Балгарыя: Яхнія папоўская з ялавічыны (Попска яхния с говеждо-телешко)

Слова «яхнія» паходзіць ад персідскага yagh hini (تاس کباب) – тушаны.

Яхнія ўяўляе з сябе страву з тушанага мяса і гародніны, зробленую па тэхналогіі, блізкай да абсмажвальных супоў усходняй кухні: спачатку ўсё асобна абсмажваецца, а затым усё разам тушыцца.

Турэцкі ўплыў на балгарскую кухню, так бы мовіць…

Папярэджваю: у папоўскай яхніі абавязковы інгрэдыент – цыбуля-сеянка.
А чысціць яе – проста ПЕКЛА!
Раю дастаць з антрэсолі маску для сноркелінгу…

Арменія: Чулумбур апур (Рысавы суп з цыбуляй)

Адзін з найпапулярнейшых традыцыйных лёгкіх летніх армянскіх супоў.

Слова «апур» перакладаецца як «суп».
А вось паходжанне слова «чулумбур» – гэта загадка… Разгадку до-о-оўга шукаў – так і не знайшоў..
Раскрыйце сакрэт, плз, калі хто ў курсе.

Азербайджан: Кюфта-базбаш (Küftə bozbaş) – нутавы суп з фрыкадэлькамі з бараніны

Суп «кюфта-базбаш» (Küftə bozbaş) прыйшоў з цюркскай кухні, якая магутна паўплывала на кухні гэтага рэгіёну – азербайджанскую, татарскую, узбекскую, казахскую, туркменскую, мангольскую і г. д. Усё гэта тэрыторыі, якія належалі цюркскім народам альбо межавалі з месцамі іх пасялення. Амаль ва ўсіх гэтых краінах ёсць розныя варыяцыі базбашоў ці вельмі падобныя супы з іншымі назвамі.

Але менавіта ў Азербайджане кюфта-базбаш лічыцца не проста супам, а традыцыйнай нацыянальнай стравай.

Назва «кюфта», хутчэй за ўсё, паходзіць ад персідскага слова «koftan» – разбіваць, здрабняць. Ну а «bozbaş» перакладаецца як «шэрая галава» – цюркі лічаць, што менавіта да шэрай галавы падобны кавалак варанага мяса.

У цэлым, пры гэткім раскладзе «фрыкадэлька» і «шэрая галава» – наогул браты-блізняты )).

Арменія-Азербайджан: Базбаш (суп з бараніны з нутам і бульбай)

Базба́ш (у Арменіі – «բոզբաշ», у Азербайджане – «bozbaş») перакладаецца як «шэрая галава» – па выглядзе варанага мяса, як сцвярджае Encyclopædia Iranica.
Дарэчы, паводле гэтай жа энцыклапедыі, базбаш – вытворны суп ад іранскай стравы абгустэ-себзі. Хаця спосабы прыгатавання зусім розныя: абгустэ-себзі – практычна суп-пюрэ.

Заправачны суп на базе бараніны. У ім абавязкова выкарыстоўваюць нут, цыбулю і каштаны, якія абсалютна афіцыйна можна замяняць на бульбу.

У кожным рэгіёне – свой варыянт базбашу.
Пра разыходжанні – напрыканцы рэцэпта.

У Арменіі гэты суп называецца проста «базбаш», і ў яго шмат рэгіянальных відаў, плюс сезонныя – летні і зімовы.
У чым розніца – таксама раскажу напрыканцы рэцэпта.

Ну а ў Азербайджане гэты суп называюць «парча-базбаш».
Ёсць яшчэ базбаш з фрыкадэлькамі – кюфта-базбаш – і з рыбай – балык-базбаш, але гэта ўжо зусім іншыя супы па абсалютна іншых рэцэптах.

Грузія: Гурулі, альбо птушка па-гурыйску (птушка, тушаная з цыбуляй і арэхамі)

«Гурулі» – гэта птушка, прыгатаваная ў гурыйскім стылі, прасцей кажучы – «птушка па-гурыйску».
Ну а гурыйцы – гэта жыхары Гурыйскага краю на захадзе Грузіі.
Героі шматлікіх анекдотаў, гурыйцы славяцца:

• дасціпнасцю,
• уменнем прыгожа выйсці з любой цяжкай сітуацыі
• талентам атрымаць на рынку найлепшыя зніжкі.

Злыя языкі, праўда, кажуць, што гурыйцы злёгку скупаватыя…
Tой, хто так гаворыць, няхай першы кіне ў мяне камень ))